Kunstkanaal kunstbus

- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -

klik voor grotere afbeelding
Paul McCarthy - Middelheimmuseum - Air Born¦ Air Borne ¦ Air pressure
Hij blijft verrassen, nu met monumentale opblaasbare sculpturen die soms tot dertig meter hoog zijn. De creaties doen denken aan opblaasbare figuren uit de reclame. McCarthy eigent zich een bestaand fenomeen toe en vervormt het letterlijk. In het Braempaviljoen zijn maquettes te zien waarin deze transformatie gestalte krijgt. U kunt er het denk- en werkproces van de kunstenaar volgen.

Het unieke karakter van het Antwerpse beeldenpark biedt McCarthy de mogelijkheid om voor het eerst een grote groep opblaasbare sculpturen te tonen. Speciaal voor de tentoonstelling creëerde hij vier nieuwe werken. Een wereldwijde primeur!


27 mei - 28 oktober 2007 Middelheimmuseum, Antwerpen: AIR BORN ¦ AIR BORNE ¦ AIR PRESSURE
Deze zomer stelt Paul McCarthy tentoon in het Middelheimmuseum. Deze opmerkelijke Amerikaanse kunstenaar toont voor het eerst een grote groep monumentale opblaasbare sculpturen in open lucht. Naast vier bestaande werken, creëerde hij speciaal voor deze gelegenheid vijf nieuwe sculpturen. De werken staan verspreid over het ganse museum; zowel op Middelheim-hoog als op Middelheim­laag. In deze tekst volgen we het parcours dat de kunste­naar vooropstelt en geven we elk werk een nummer.
De titel van deze tentoonstelling is een woordspelletje. AIR BORN moet eigenlijk AIR BORNE (gedragen door de lucht) zijn. Maar zonder E verwijst het naar geboorte, naar iets dat ontstaat in de lucht en tevens naar de aard van de werken die een nieuw hoofdstuk zijn in de geschiedenis van de beeldhouwkunst. AIR PRESSURE staat voor lucht­druk; maar ook voor druk uitoefenen of onder druk staan.
Wanneer een kunstenaar een erg sterke beeldtaal ontwik­keld heeft en daarmee al veertig jaar lang toeschouwers, collega's en critici beroert, zit de kans er in dat het publiek de kunstenaar denkt te kennen. Deze tentoonstelling toont aan dat Paul McCarthy nog steeds niet helemaal gevat kan worden; dat hij de museumbezoeker nog steeds verrast, nog steeds een stap voor is.

(1) [White Head (2007, h 7,50 m)]
Als Amerikaans kunstenaar heeft hij vaak kritiek op het conservatieve Amerika. In heel wat van zijn werken figureren politici!

(2) [Bound to Fail P.M.H.M. Sculpture on Scaffolding (2003-04, h 15,24 m)]
Dit werk werd gerealiseerd naar een kleine, academische studie van McCarthy op zijn vijftiende (te zien in Braem­paviljoen).
In 2003, voor de Whitney Biënnale in New York, maakte McCarthy deze reusachtige opblaassculptuur. Hij plaatste het beeld op de top van een wolkenkrabber, die op deze manier fungeerde als sokkel.
Eén van de ijkpunten voor McCarthy's artistieke onder­zoek is het menselijk lichaam. Het lichaam in zijn meest prozaïsche toestand, maar ook het lichaam als symbool voor circulatie, doorstroming en transformatie. Ook de vergelijking met architectuur wordt gemaakt: een gangenstelsel, een gecompartimenteerd omhulsel. Met dit beeld verwijst McCarthy naar Henry Moore, een icoon van de moderne Westerse beeldhouwkunst. Ook in dit beeld zijn de typische kenmerken van Moore, namelijk het gebruik van open en gesloten vormen én een enorme monumentaliteit, aanwezig.

De grote opblaasbare sculpturen onderscheiden zich duidelijk van de rest van het oeuvre van Paul McCarthy. In de eerste plaats omdat er op een andere schaal gewerkt wordt. De opblaasbare sculpturen, vervaardigd uit nylon met een laag vinyl, zijn enorm. Dat maakt dat ze ook in een andere context functioneren. Buiten, in het park, gaan ze een dialoog aan met de dagdagelijkse, verander­lijke omgeving én met de bestaande beeldencollectie van het museum. Hoewel er al met opblaasbare sculpturen gewerkt wordt sinds de jaren '70, evolueert de kennis en het gebruik van materialen voortdurend en in die zin bevindt het werk zich steeds op de snee van wat technisch mogelijk is. Zo moet ons technisch personeel ook elke dag alert zijn, het weerbericht van nabij volgen en indien nodig preventief de werken neerlaten. Windsnelheden van boven de 50 km per uur kunnen namelijk noodlottig zijn.

Inhoudelijk combineren de opblaassculpturen twee pistes die steeds opnieuw door McCarthy afgetast worden, zij het vanuit een geheel nieuwe invalshoek. In de Verenigde Staten is het, veel meer nog dan hier in Europa, gebrui­kelijk om opblaasbare figuren te gebruiken in reclame of bij de promotie van een evenement. Door bijvoorbeeld Disneyfiguren te gebruiken eigent McCarthy zich dit bestaand fenomeen toe en vervormt hij het letterlijk zodat het binnen zijn beeldtaal past.
Het idee voor de opblaasbare sculpturen vloeide voort uit de performances, waarvoor McCarthy een grote hoeveel­heid rekwisieten gebruikt, zoals speelgoed en poppen. Als hij tijdens de performance zijn hoofd op tafel legt en opkijkt naar een stUk speelgoed, lijkt bv. het Pinokio-pop­je een tOrenhoog ding. Het belang van de waarneming en het perspectief inspireerde hem om op veel grotere schaal te gaan werken. De onderzoeken die hij reeds voerde naar ruimte, architectuur, lichaam en waarneming kwamen hiermee in een heel nieuw licht te staan.
In het Braempaviljoen zijn verschillende maquettes te zien zijn waarin deze transformatie gestalte krijgt. Stuk voor stuk zijn het bijzondere sculpturen waarin het denk en werkproces van de kunstenaar te volgen zijn. De nadruk ligt er op de kleine nuance, het detail. Veel van de ideeën van McCarthy vinden hun oorsprong in zijn tekeningen. Ze worden spontaan, systematisch of proces matig verder uitgewerkt.

(3) [Captain Morgan Bottle (2005, h 8,53 m)]
Deze reusachtige fles Rum; met opschriften in spiegel­beeld, is enerzijds een speelse verwijzing naar piraten, piraterij en kolonialisme. McCarthy woont dan ook in L.A. waar in Disneyland het grote piratenschip te zien is, gekend uit de vele films. Een grootse installatie met ver­schillende piratenschepen domineerde ook de tentoonstel­ling Lala Land Parody Paradise van Paul McCarthy: Deze expositie was in 2005 te zien in München en Londen. Net zoals in Disneyland zijn de werken van McCarthy zowel cultuur als sculptuur. Ze vertellen net als het feno­meen Disneyland heel wat over onze dominante westerse cultuur: smetteloze façades die de werkelijkheid opsmuk­ken. Anderzijds verwijst dit werk naar de gebruikelijke methodes uit de reclarnewereld. Bij de opening van een caféketen wordt met grote opblaasbare drankflessen aan de kant van de weg de aandacht getrokken van de aUtomo­bilisten.

(4) [Piggies (2007, h 12,90 m)]
Het varken komt regelmatig voor in het werk van Mc­Carthy. Sinds 1975 gebruikte hij maskers van varkens om in performances zijn eigen gezicht te verbergen. Deze maskers werden vaak gebruikt bij Halloween. Het varken verwijst ook naar Miss Piggy uit de Muppet Show, naar Hollywood en Disneyland. Anderzijds is het varken ook in vele culturen en godsdiensten een 'geladen' dier. Varkens worden vaak gelinkt met vraatzucht en kapita­lisme en bij de Moslims en de Joden is het een onrein dier. In het Oosten betekent een varken dan weer geluk en voorspoed. Deze reusachtige sculptuur lijkt net een idyl­lisch tafereel van moeder en kind. Bij nader inzicht is het misschien iets gruwelijker. Het is duidelijk dat McCarthy geïnteresseerd is in de diepere psychologische lagen van een cultuur die gevangen zit in het gestandaardiseerde samenspel van familie, opvoeding en mediawereld, een cultuur die niet zelden het zicht op zijn eigen waarden verliest en daarmee ook zijn richting. Zijn methode om in zorgvuldig geënsceneerde scenario's taboes te doorbreken is even uitdagend als intelligent en humorvol.
Dit werk verwijst naar Disneyland; naar een sculptuur met eén dronken man op een eiland en een klein varken dat op hem klimt terwijl moeder-varken slaapt. Momen­teel is McCarthy ook bezig met een sculptuur van een groep varkens. Maar voor deze tentoonstelling wilde hij opblaasvarkens; door de aard van het werk zijn de dieren boller en ronder geworden dan gepland. De kunstenaar twijfelde over wat hij als kop op het big zou steken: een dierenkop? Een mensenhoofd? Of geen hoofd? Op deze manier blijft de vraag of de big dood of levend is, open. Er zijn verschillende versies mogelijk. Je zou dit werk ook kunnen zien als een knipoog naar vele klassieke beelden die ook ledematen missen.

(5) [Daddies Tomato Ketchup (2001, h 12,20 m)]
De ketchup fles is misschien wel het meest gekende symbool van onze westerse consumptiemaatschappij, die vooral verwijst naar de fastfood. De sculptuur is vooral groot, monumentaal en gevuld met lucht. Daddies is een van de meest voorkomende sausmerken in de VS, je vindt het er in elke supermarkt.
Natuurlijk verwijst ketchup ook naar bloed, naar de Hollywoodfilm waar men op geen litertje ketchup kijkt om een gruweldaad extra in de verf te zetten! De titel zou eveneens kunnen verwijzen naar de politiek.

(6) [Shit Pile (2007, h 15,75 m)]
Deze enorme bruine stronthoop is net een organische sculptuur; een rots of een berg, midden in het grasveld. Ze is gebaseerd op een echte drol die de hond van McCarthy in de huiskamer achterliet en zo realistisch mogelijk ge­maakt. Elk detail is aanwezig! Het werk is als een scheld­woord; een statement, een maatschappelijke houding.
McCarthy maakte vroeger heel wat werk (performances, tekeningen en sculptUren) met echte stront. Deze stront­hoop is tijdelijk: hij wordt voor enkele maanden opgebla­zen en getoond, na afloop van deze tentoonstelling wordt hij terug opgerold en opgeborgen.

(7) [Black Plug (2007, h 18,20m)]
Dit werk ziet er, op het eerste gezicht, net als Santa, heel speels en decoratief uit. Als je wat beter kijkt valt mis­schien ook de seksuele connotatie op. Wat dit werk gemeen heeft met de populaire kunststroming popart is het uitvergroten van dagdagelijkse gebruiksvoorwerpen en ze los van hun context, in een museum, tOnen. Net zoals Claes Oldenburg deed met een truweel, wordt ook met dit beeld, door de schaalvergroting, het alledaagse overschreden.
Deze enorme butt plug was volgens McCarthy, door zijn eenvoudige vorm, heel wat makkelijker te maken dan de Shit Pile. Door de grootte valt de echte betekenis van het werk minder op; hij lijkt wel iets anders te zijn, het is trouwens geen echte butt plug: hij is veel te groot én uit nylon én gevuld met lucht, met leegte! Voordien maakte McCarthy reeds een 'butt plug-sculptuur'. Deze was, zeer suggestief, gemonteerd op de zitting van een stoel, net zoals je een sculptuur op een sokkel plaatst.

(8) [Santa Clause with Plug (2007, h 24,20 m)] Op het eerste zicht is dit een liefelijke verwijzing naar een kerstman met een kerstboom. Als je beter kijkt zie je een kabouter met een dildo. In heel wat video's en performances vertolkte McCarthy de rol van kerstman. Zo verkent de kunstenaar de ethische dimensies van zijn artistieke vrijheid. Hij wil een boodschap overbrengen in een taal die iedereen begrijpt. De maatschappij wordt steeds simpeler, de kerstman kan het hele jaar door, de burgers aan de macht, het gaat om de menselijke maat. Het te koop lopen met seks en extreme uitingen daarvan, zijn voor McCarthy aanleiding om dat in zijn werk tot uiting te laten komen.
'Santa Claus', een gelijkaardig werk van zes meter hoog uit brons, werd aangekocht door de gemeente Rotter­dam. Het beeld werd door de commissie Internationale Beelden Collectie voorgesteld. Ze maakten de keuze voor McCarthy omdat hij als geen ander de hypocrisie van de moderne samenleving weet te verbeelden. Het beeld zou geplaatst worden midden in het stadscentrum. Maar er ontstond nogal wat commotie rond het beeld, toen de aankoop in februari 2003 werd goedgekeurd door het College van Burgemeester en Wethouders. De plaats van het beeld, in eerste instantie prominent midden in de stad, was lang onzeker. De kranten stonden bol van artikelen en ingezonden brieven van voor- en tegenstan­ders van het beeld. In december 2004 werd beslist dat het beeld een plaats zou krijgen op een plein vlak bij het Mu­seum Boymans-Van Beuningen, dus buiten het centrum van de stad.

(9) [Rothkos (2005, h 4,57 m)]
Net nu het roken in elke openbare plaats niet enkel meer in VS maar ook in Europa verboden is, plaatst McCarthy meer dan levensgrote sigarettenpakjes in het park; als ver­borgen verleiders, net verboden vruchten verstopt tussen de struiken. Door de omgekeerde en ondersteboven ge­plaatste beelden ontstaat een abstractie die kan verwijzen naar de abstracte, wazige schilderijen van Mark Rothko.


Paul McCarthy - White Head (2007, h 7,50 m)

Paul McCarthy - Bound to Fail P.M.H.M. Sculpture on Scaffolding (2003-04, h 15,24 m)

Paul McCarthy - Captain Morgan Bottle (2005, h 8,53 m)

Paul McCarthy - Piggies (2007, h 12,90 m)

Paul McCarthy - Daddies Tomato Ketchup (2001, h 12,20 m)

Paul McCarthy - Shit Pile (2007, h 15,75 m)

Paul McCarthy - Black Plug (2007, h 18,20m)

Paul McCarthy - Santa Clause with Plug (2007, h 24,20 m)

Paul McCarthy - Rothkos (2005, h 4,57 m)