Een stins of state is een voormalige burcht of landhuis in de Nederlandse provincie Friesland. Het Friese woord stins betekent steenhuis. Oorspronkelijk werd de benaming stins alleen gebruikt voor de stenen wachttorens bij de vaak houten state. Later werd de naam stins ook gebruikt voor het hele gebouw. De enige nog bestaande middeleeuwse stins is de Schierstins in Veenwouden.
Tegenwoordig hebben vele moderne wooncomplexen ook een naam die eindigt op state, maar zijn het niet. In een enkel geval is de naam afkomstig van een state die in hetzelfde gebied heeft gestaan. In totaal zou Friesland ooit ruim 175 states hebben gekend.
In de oorspronkelijke betekenis is een stins een huisstee, later ook: huis (Met of zonder omgeving van hornleger -Fr: hoarnleger-, appelhof etc.. Hornleger: b.v. huisstede en erf van een boerderij.) - (Encyclopedie van Friesland, Miedema Pers Leeuwarden 1972) In de provincie Groningen komen we al in de dertiende eeuw het begrip "steenhuis" tegen.
De meeste Stinsen zijn in de dertiende en veertiende eeuw als een verdedigbaar en versterkt huis gebouwd dat de vorm had van een toren.
Geschiedenis De landhuizen waren van adellijke of aanzienlijke heren die dikwijls landgoederen bezaten, bijvoorbeeld van de grietmannen. De meeste stinsen zijn in de negentiende eeuw afgebroken, toen het te duur werd om ze goed te kunnen onderhouden. Enkele nog bestaande stinsen fungeren als museum. Stinsen komen ook in Oost-Friesland voor. In de provincie Groningen worden ze aangeduid met borgen.
Bij stinsen en borgen liggen vaak fraaie kruidentuinen. In de gevallen waarin zo'n tuin al uit de 16e of 17e eeuw dateert, spreekt men soms van een stinsetuin. In de bij de State of Stins behorende parken of tuinen kan men vaak de typische beplanting vinden die wordt aangeduid als "Stinsenflora". Kijk ook op de website www.stinzenflorafriesland.nl.
In de kerk van Bears is een prachtige tentoonstelling ingericht die de bezoeker een helder beeld geeft van de geschiedenis van Staten en Stinsen in Friesland.
stinsen en states Naam, Plaats, Jaar Abbinga State, Leeuwarden voor 1402 - 1859 Andringa State, Oenkerk Andringastate, Oldeboorn 1790 - 1894 Camstra State, Jelsum 1579 Crackstate, Heerenveen 1608 Dekemastate, Jelsum Doma State, Beetgum 1579 Eijsinga State, Oenkerk Eminga State, Hijum 1579 Epema State, IJsbrechtum 1625 Fogelsangh State, Veenklooster Groot Terhorne, tussen Beetgum en Beetgumermolen 1496 - 1879 Harsta State, Hogebeintum 1511 Heemstra State, Oenkerk Heina State, Engelum 1579 Heremastate, Joure 1679 Hoytema State, Jonkershuizen 1503 - 1906 Jongema State, Rauwerd 15e eeuw - 1912 Liauckama State, Sexbierum 14e eeuw Lycklama state, Wolvega 16e eeuw - 1736 De Klinze, Oudkerk Martenastate, Cornjum 1579 Oenemastate, Heerenveen 1640 Osinga State, Langweer Papinga stins, Leeuwarden Poptaslot, Marssum 1640 Ropta State, Metslawier voor 1297 - 1731 Schierstins, Veenwouden 1300 Stania State, Oenkerk Tjaarda State, Rinsumageest 1242 - na 1834 Unia State, Beers Unia State, Oenkerk Walta State, Tjerkwerd
Zie ook havezate (de Drentse, Gelderse en Overijsselse variant) borg (de Groningse variant) Ridderhofstad (de Utrechtse variant)