Een allegorie is een voorstelling van een abstract begrip. Het begrip moet dan door middel van een (zinne)beeld of teken zichtbaar gemaakt worden. Het voornaamste middel daartoe is de personificatie; d.w.z. een menselijke figuur die met behulp van attributen als zinnebeeld van een begrip (moed, kracht, voorzichtigheid, e.d.) kan dienen.
Allegorie in de literatuur In een allegorie worden abstracte begrippen voorgesteld als personen (Jaloezie, Dood, Deugd, ...). In de middeleeuwen was de allegorie vooral didactisch van aard: men kon zich de begrippen als personen voorstellen en ze aldus beter doorgronden.
Een allegorie in de literatuur is een metafoor die door het gehele gedicht, verhaal of boek wordt volgehouden. Bekende allegorieënzijn: . Herakles op de tweesprong, verhaald door Xenophon ("Memorabilia" 2, 1, 21 – 33) . Allegorie van de grot van Plato . Elckerlijc, waarin het leven van een persoonsymbool staat voor de gehele mensheid . De Kleine Johannes van Frederik van Eeden . Jan, Jannetje en hun jongste kind van E.J. Potgieter . Roman de la Rose van Guillaume de Lorris en Jean de Meung . De Bijbel
Allegorie in de beeldende kunst Ook in de beeldende kunst komt de allegorie voor. Een allegorie betekent in de beeldende kunst een voorstelling waarin twee of meer personificaties en/of meerdere personen of figuren zijn verwerkt die met elkaar in interactie kunnen zijn.
Geschiedenis Al sinds de Griekse oudheid worden allegorieën gebruikt in de beeldende kunst. De personificaties van vrede en recht stammen uit deze periode. Deze allegorieën werden frequent gebruikt, tot in de Romeinse tijd. In de Middeleeuwen wordt de allegorie minder populair, hij wordt bijna alleen nog maar gebruikt om de bijbelse deugden en ondeugden weer te geven in de boekverluchting. In de Renaissance echter, is er een opleving van de allegorie in West-Europa, waarbij Fontainebleau één van de eerste projecten is sinds de oudheid waarin de allegorie op grotere schaal wordt gebruikt. In de Nederlanden en Duitsland is de allegorie in deze periode vooral populair in de prentkunst waar hij vaak wordt gebruikt. Na de 18e eeuw gaat het bergafwaarts met de allegorie als het opkomend realisme vraagtekens zet bij het gebruik ervan. Tegenwoordig wordt de allegorie vooral gebruikt in openbare gebouwen of in een beeldengroep.
Zuivere allegorie Een zuivere allegorie is een voorstelling waarin alleen personificaties voorkomen, zonder andere figuren of personen. Voorbeelden: . Allegorie op een stad of land . Triomf; een triomferende personificatie omringd door verschillende ander personificaties.
Onzuivere allegorie Een onzuivere allegorie is een voorstelling waarin, naast personificaties, een ander figuur of persoon de hoofdrol speelt. Dit kan een historisch figuur zijn, maar ook een bijbels figuur. Voorbeelden . Triomf met triomferend historisch persoon, omringd door personificaties en andere personen of figuren. . Allegorie op persoon of familie waarin een hooggeplaatste persoon of familie wordt omringd door personificaties die met de persoon of familie te makenhebben.
Allegorisme Allegorisme is een veelvoorkomend type schilderij in de schilderkunst in de Barok. Het verstopt de inhoud en heeft een diepere betekenis. Een allegorie verschilt van een symbool, dat een heldere betekenis heeft. Bijvoorbeeld een schilderij met een stilleven van rottend fruit is een allegorie voor de korte duur van het menselijk bestaan. Voorbeelden van allegorischeschilderijen zijn: . Lente, of Het aardse paradijs, 1660-1664 van Nicolas Poussin . Allegorie van de overvloed, 1630-1635 van Simon Vouet . De aanbieding van het portret van Maria de'Medici aan Hendrik IV, circa 1622-1624 van Peter Paul Rubens . De triof van Flora, 1631 van Nicolas Poussin . Het openbare welzijn overwint de gevaren, circa 1623-1625 van Orazio Gentileschi
Kenmerken van het allegorisme zijn Propaganda, verborgen waarheden, stilleven, zinsspelingen.