(1) De (rode) beginletter van een handschrift, die soms versierd is; (2) Afbeelding in een handschrift; schildering of tekening van klein formaat;
3. miniatuur (computer) - Een verkleinde afbeelding van een foto of computerbestand, ook bekend als thumbnail. 4. miniatuur (model) - Een sterk verkleinde uitvoering van een voorwerp, bijvoorbeeld om te verzamelen. 5. miniatuur (muziek) - Een korte compositie. 6. miniatuur (schaken) - Een korte schaakpartij. Ook: een schaakprobleem met hoogstens zeven stukken. 8. miniaturen - Verkleinde versie van onderscheidingstekens, gedragen op de revers van de rokjas. 9. schaalmodel - Een model, een hanteerbare weergave. In het geval van een miniatuur: een verkleinde weergave.
De illuminator (m)(illuminatoren, illuminators) 1 verluchter van handschriften 2 speciaal verlichtingstoestel voor bepaald microscopisch onderzoek
In het Latijnsewerkwoord illuminare herkennen we het substantief lumen: 'licht'. Illuminare betekent in de tijd van Cicero 'verlichten', maar ook 'versieren' en zelfs 'in het licht plaatsen'. Vandaar ook de betekenissen 'verheerlijken' en 'verklaren'. In de Middeleeuwen krijgt illuminare onder meer de specifieke betekenis 'een handschrift versieren', naast bijvoorbeeld 'iemand genezen van blindheid'. Er werden ook substantieven van afgeleid: illuminatio betekent 'miniatuur' en een illuminator is een boekverluchter of miniaturist.
Miniatuur - Een klein schilderij. Fondelli (Italiaans) - Miniatuur geschilderd op ivoor, eind zeventiende eeuw door Rosalba Carriera ontwikkeld.
Miniatuur (handschrift) - een afbeelding in een middeleeuws handschrift. De term komt uit het middeleeuwse Latijnse woord miniatura. Hierin zit het woord minium voor rode verf of menie. Een miniatuur is dus niet per se een kleine afbeelding, want er zijn ook miniaturen die een geheel blad in beslag nemen.
Het aanbrengen van afbeeldingen gebeurde in een aparte fase van de middeleeuwse boekproductie. Nadat de globale opmaak en indeling van het handschrift was gemaakt, werd eerst de tekst geschreven. In de nu overgebleven ruimtes werd de zogeheten boekverluchting aangebracht. De afbeeldingen moesten de tekst verluchten (illuminare). Dit kon zowel door de tekst letterlijk te illustreren of door grotere concepten te verbeelden.
Initiaal Vaak werden de beginletters van een tekst met miniaturen verlucht, de initialen. Als zo'n initiaal een figuratieve afbeelding bevat, spreekt men van een gehistorieerde initiaal.
Miniaturen zijn er verschillende vormen en afmetingen. Behalve als onderdeel van een initiaal kunnen ze ook de bovenhelft van een blad of een geheel blad omvatten. In een aantal gevallen, bijvoorbeeld bij getijdenboeken en in missalen, bracht men op aparte bladen zulke paginagrote miniaturen aan. Ook ziet men wel handschriften met slechts één paginagrote miniatuur met daarop een afbeelding van de opdrachtgever, of zelfs de overreiking van een boek aan deze persoon.
Voor het wetenschappelijk onderzoek naar miniaturen uit de Nederlanden zette Alexander Willem Bijvanck de eerste grote stappen. In België valt met name Maurits Smeyers te noemen.
