apologisch (bijvoeglijk naamwoord) == van de aard van een apoloog apoloog (de m; apologen) == anekdote met een moraal spreekwoord (het) == kernachtige, vaste uitspraak die een erkende, op ervaring berustende waarheid of wijsheid uitdrukt en die telkens weer toegepast wordt op zich voordoende situaties en verschijnselen.
Term op het terrein van de beeldspraak voor een spreekwoord dat aan een persoon in de mond gelegd wordt. Het bevat een apoloog (een kort, soms allegorisch, vertelsel, of een anekdote met een moraal) en is dus verwant aan de allegorie en aan de anekdote. Bijv.: . allemaal Menschen, zei de Bagyn, en zy zoende den Pater (E. Bekker & A. Deken. Historie van den Heer Willem Leevend, dl. 6, 1785, p. 276). Sommige zeispreukenzijn in het spreekwoordelijk jargon van de omgangstaal opgenomen, zoals: ‘Alles met mate, zei de snijder, en hij sloeg zijn vrouw met de el’. Bekend zijn de zeispreuken van kapitein Pulver in J. van Lenneps Ferdinand Huyck, zoals niemand kan 't helpen, zoo als de man zeî, toen hij zijn vrouw van de trappen gegooid had. - (www.dbnl.org)
Een apologisch spreekwoord is een spreekwoord in de trant van: "Alle beetjes helpen", zei de mug en hij pieste in zee, waarin iemand zijn eigen handelingen becommentarieert. Vaak is de zeispreuk, zoals dit type ook wordt genoemd, een beeldende uitbreiding van een gangbare uitdrukking (alle beetjes helpen). Hoewel de term apologie (verweerschrift) aangeeft dat men er zichzelf mee kan rechtvaardigen, wordt hij vaker gebruikt om dwaasheden van anderen aan de kaak te stellen.
apologie (de v; apologieën) == 1 geschrift waarin het christendom wordt verdedigd 2 verdediging 3 het verheerlijken, goedpraten, bagatelliseren of ontkennen van ernstige misdrijven zoals volkerenmoord of terreurdaden
Door het opvoeren van een derde persoon (mug, kleermaker) schept de taalgebruiker afstand tussen zichzelf en de situatie. Daarom wordt deze vorm vooral gebruikt voor genante of dwaze situaties. Zodoende is de levenswijsheid van de zeispreuk vaak spottend, of werkt de relativering als een mop.
"Het is kruis of munt", zei de non en ze trouwde de bankier. (Kruis en munt zijn niet alleen de keerzijden van de munt, maar ook symbolen van kerk en bank.) "Dat luwt", zei de reiger en hij stond achter een riet. (De reiger toont dit gedrag werkelijk. Hij staat met zijn snavel recht omhoog tussen rietstengels. Niet zozeer om uit de wind te staan, maar om zich onzichtbaar te maken tussen het riet.)