orgel

kunstkanaal

28 juni 2011 - 29 oktober 2011 Gemeentemuseum Elburg > Vol van klanken - Kerk en orgel in de beeldende kunst van 1600 tot heden
Museum Elburg brengt samen met het Nationaal Orgelmuseum een tentoonstelling waar schilderijen, etsen en tekeningen van kerkinterieurs worden getoond waarop het orgel een hoofdrol vervult. De tentoonstelling omvat werken van gerenommeerde kunstenaars uit de 17e eeuw tot heden.

Uniek overzicht
‘Vol van klanken’ bestaat uit 50 schilderijen, etsen en tekeningen van 17e en 18e eeuwse kunstenaars als Pieter Jansz. Saenredam, Gerrit Jansz. Uyt den Ruyghen, Leendert Knijff, Cornelis Pronk, Johannes Bosboom en Emanuel de Witte. Hedendaags werk van de kunstenaars Henk Helmantel, Douwe Elias, Maarten ’t Hart en Marius van Dokkum completeren de expositie tot een uniek overzicht van kerkinterieurs in de beeldende kunst door de eeuwen heen. De kunstwerken komen uit particulier bezit en uit museale collecties.

Boek Maarten Seijbel
Maarten Seijbel, oprichter van het Nationaal Orgelmuseum, voorzitter van de Stichting tot behoud van het Nederlandse orgel en auteur van diverse monografieën over orgels, heeft als deskundige meegewerkt aan deze tentoonstelling. Zijn nieuwe boek “Het orgel in de teken- en schilderkunst” wordt bij de opening gepresenteerd en is in de museumwinkel verkrijgbaar.

het Mitterreither-Van Dam orgel, kerkorgel

Het orgel

Het orgel, het grootste toetseninstrument brengt klank voort uit pijpen en bestaat uit een "windkast" met blaasbalgen (vroeger met de hand bediend) en windkanalen die naar de pijpen leiden. Het instrument wordt daarom gerekend tot de aërofonen. Zijn oorsprong gaat terug naar de eenvoudige pansfluit.

Verder is er het pijpwerk, dat de pijpen tot klankgroepen, de "registers", bundelt. De registers (knoppen) bevinden zich boven de manualen en kunnen met de hand worden bediend. Op deze manier verandert de klank.

Het orgel wordt ook wel eens de "Koningin van de Muziekinstrumenten" genoemd.

Er zijn verschillende soorten orgels: het pijporgel, het draaiorgel en het waterorgel.
Afhankelijk van de plaats waar ze zich bevinden, kan men orgels typeren als kerkorgels, huisorgels, theaterorgels en concertorgels.
Kleinere orgels zijn het harmonium , het kistorgel, Ondes-Martenot en het hammondorgel.
Onder elektronische orgels (technisch gezien geen orgels) verstaat men keyboards en synthesizers.

Het eerste orgel, was een soort waterorgel. Het werd uitgevonden omstreeks 250 B.C. en gebruikte een hydrolisch mechanisme om d.m.v. waterkracht, lucht door de pijpen te duwen.
Het eerste orgel dat werkte d.m.v. samengeperste lucht werd gemaakt in Byzantium (het huidige Istanbul in Turkije) omstreeks de 2e eeuw na Chr.
De kunst van het orgelbouwen, die door de oude Grieken en Romeinen werd ontwikkeld, werd doorgegeven aan de volkeren van het Midden-Oosten. Sinds de middeleeuwen bleef deze bijna exclusief tot Europa beperkt, en werd pas later tot de V.S uitgebreid.
De belangrijkste stadia in de ontwikkeling van het moderne orgel, spreiden zich uit over zo'n 2000 jaar en omvatten de invoering van de toetsen, het toevoegen van registers en de mechanisatie van de werking.
De nieuwste ontwikkeling is het gebruik van elektriciteit om het mechanisme aan te drijven.

Websites: www.radio4.nl

Vragen en antwoorden

Niet de informatie gevonden waar u naar zocht? Stel uw vraag aan Kunstbus en wij en/of bezoekers van deze website zullen proberen u verder te helpen!